Trauma

Kennis over trauma heeft mij enorm geholpen en dat gun ik jou ook van harte.

NB Ik gebruik het woord onveiligheid regelmatig en dat geldt niet alleen voor fysieke onveiligheid die levensbedreigend is. Dat geldt ook voor het gevoel van onveiligheid op emotioneel niveau.

Trauma: een overweldigende ervaring waarbij het lichaam zichzelf niet heeft kunnen of mogen reguleren

Het woord trauma heeft helaas nog een stigma en een zwaardere lading voor veel mensen als nodig is. Trauma wil zeggen dat je de emoties niet kon reguleren, omdat tijdens en nadat je een overweldigende ervaring had / gebeurtenis meemaakte je er niet mee om kon gaan of niet wist hoe je er mee om moest gaan. Daarom ontstaat trauma vaak in de kindertijd en kan het al ontstaan door iets relatiefs kleins. De herinnering heeft zich vastgezet in je lichaam en zorgt voor allerlei klachten, op alle holistische niveaus. Dus zowel op fysiek, emotioneel, mentaal, energetisch en spiritueel niveau.

Wat is trauma?

Trauma is een wond die nog open is of een gevoelig litteken heeft.
Trauma is een gebeurtenis die je op het moment dat het gebeurde niet kon reguleren.
Trauma is een disconnectie met je essentie. Je verliest (een deel) van de verbinding met jezelf.
Trauma kan IEDEREEN overkomen.
Trauma laat sporen na zowel fysiek, emotioneel en mentaal.
Trauma zit opgeslagen in je cellen en immuunsysteem.
Trauma is een bevroren stukje energie dat niet is opgeheven en ontladen, het blijft in je zenuwstelsel (lichaam) gevangen en komt in de vorm van angsten, triggers, pijn, overtuigingen en terugkerende patronen steeds weer terug in je leven.
Trauma is de reden waarom je in het Hier en Nu buitenproportioneel reageert op een situatie, omdat je de emotie die je herinnert aan de gebeurtenis in het verleden nog niet hebt losgelaten/ verwerkt.
Trauma raakt ook de mensen om je heen.
Trauma kun je helen.

Iedere keer als je je niet gezien of gehoord voelt, je behoeften niet vervuld worden, je afgewezen wordt, pijn hebt of een emotie niet mag of kan laten zien, slaat jouw systeem dit op. Dit helpt je om jezelf op dat moment te beschermen, overeind te blijven en door te kunnen (te overleven). De details van de gebeurtenis en de onverwerkte emoties worden opgeslagen in het lichaam en deze vastzittende energie zorgt voor allerlei (fysieke) klachten, triggers, overtuigingen en ongewenste patronen.

Trigger: iets wat je herinnert, bewust of onbewust, aan de ‘gevaarlijke’ situatie waar je je in bevonden hebt. Triggers worden aangestuurd door je reptielenbrein met als doel om te voorkomen dat je nog een keer in zo’n onveilige situatie terechtkomt. Dat kan een geluid zijn, een geur, een omgeving, een persoon etcetera.

Ik kan je begeleiden bij inzicht krijgen in jouw triggers, patronen en overtuigingen. Dat kan heel helpend en helend zijn.

Ik zeg altijd dat je het verhaal niet nodig hebt om het gevoel dat het je gaf en nog steeds geeft los te laten. Als je verdriet al voelt heb je het verhaal niet meer nodig om te kunnen huilen. Ook zonder dat je kan praten over wat je hebt meegemaakt of als je veel niet meer weet. Jouw lichaam weet namelijk alles nog en reageert daar in het Hier en Nu ook nog op en daar hoef je je niet eens bewust van te zijn. Vaak is het een onbewuste respons en snap je niet waarom je zo reageert of ineens verkrampt, boos wordt of niet meer kan praten als overlevingsmechanisme. Je kunt trauma helen en je systeem weer tot rust brengen. Daar zijn verschillende methoden voor waaronder EFT, klankschalen, systemisch werk, innerlijk kind werk, energetisch en lichaamsgericht werk, zoals aardingsoefeningen. Reiki ondersteunt het zelfhelend vermogen en is een goede aanvulling.

Vertrouwen en veiligheid

Of iemand er voor jou was, tijdens of na de gebeurtenis, kan het verschil maken of iets wordt opgeslagen als zijnde belangrijk om te onthouden om herhaling te voorkomen. Je gehoord, gezien en begrepen voelen én liefdevolle aandacht kan al het verschil maken of een gebeurtenis een gevoelige wond blijvend wordt.

Waar het om gaat is dat je voldoende vertrouwen en veiligheid creëert om in het Hier en Nu te doen wat je toen niet kon. Zoals voelen wat je toen niet kon voelen, om de beweging te maken die je toen niet kon maken, om te zeggen wat je toen niet kon zeggen, zodat jij (jouw lichaam) de gebeurtenis die traumatisch voor jou is geweest en in jouw systeem zit opgeslagen los kan laten. Dan geeft je systeem niet meer steeds aan dat je in gevaar bent en komt je zenuwstelsel en je hormonale stelsel tot rust.

Overlevingsmechanismen:

1. Inhouden - Verhoogde waakzaamheid

2. Vluchten - Proberen te ontsnappen

3. Vechten - Als je niet meer kunt vluchten

4. Bevriezen - Verstijven van angst, uitschakelen van gevoel

5. Bezwijken - Immobiliteit/ hulpeloosheid/ dissociatie

Vluchten, vechten en bevriezen zijn de bekendste overlevingsmechanismen maar je hebt er dus vijf. De volgorde is ook de volgorde die je doormaakt bij “gevaar”.

Het taalcentrum, het centrum van Broca in de frontale hersenkwab, sluit zich af bij heftige ervaringen (of praten hierover) waardoor je vaak moeilijk woorden kunt vinden voor wat jou is overkomen na de traumatische gebeurtenis. Tijdens de heftige gebeurtenis kun je je hierdoor dus niet uitspreken. In tegenstelling tot het denkende/rationele brein (neocortex), drukken de emotionele hersenen (zoogdierenbrein) zich uit in lichamelijke reacties. Overlevingsmechanismen zoals geheugenverlies, niet kunnen bewegen, praten etcetera zorgen dat je in leven blijft/ bent gebleven.

Dit kan voor vele mensen helpen omdat ze het zichzelf vaak kwalijk nemen dat ze zich niet hebben uitgesproken, geen of “maar” 1 keer NEE hebben gezegd en niet hebben geschreeuwd of iets dergelijks. Ik heb me lang afgevraagd waarom ik in bepaalde situaties niet fysiek in actie ben gekomen. Ik snapte niet waarom ik zo gereageerd had. Nu weet ik dat mijn lichaam “bevroor” waardoor ik niet kon bewegen en niet kon praten.

Weet dat dit dus niet iets is wat je niet zomaar niet hebt gedaan maar niet hebt gekund, omdat jouw lichaam jou beschermde! Het is een natuurlijke beschermingsreactie, zodat de kans groter is dat je het overleeft. Je hebt gereageerd zoals je hebt gereageerd zodat je zou overleven en dat is je gelukt! Kijk of het je lukt om jezelf te vergeven dat je niet anders gereageerd hebt, stop met het jezelf kwalijk nemen en zie dat je zo gereageerd hebt om te overleven. Dat kan enorm helend zijn.

Wat is trauma NIET?

Trauma is niet meetbaar : Het is niet zo dat iemand met een groot verlies een zwaarder trauma heeft dan iemand met een ‘kleiner’ verlies. Trauma is trauma. Het lichaam maakt geen onderscheid.
Trauma is niet voorspelbaar : Niet iedereen die hetzelfde meemaakt ervaart dit als traumatisch. Voor de een is het een traumatische ervaring en voor de ander niet. Hoe dit kan kom ik later nog op terug.
Trauma is niet identiek : Je hebt bij dezelfde gebeurtenis allemaal een andere ervaring. Iedereen beleeft het anders dus ieder individu heeft een unieke ervaring. Bijvoorbeeld bij een schietpartij of een situatie in het gezin.
Trauma is niet vergelijkbaar : Je kunt allebei ‘hetzelfde’ meegemaakt hebben bijvoorbeeld seksueel misbruik of gepest zijn, maar geen enkele ervaring is ooit hetzelfde.
Trauma is niet een gebeurtenis waar je je alle details nog van kan herinneren. Sterker nog: vaak kun je je hele delen niet meer herinneren en dat is om jou te beschermen. Je kan de herinnering en de bijbehorende emoties (nog) niet reguleren. Daar is veiligheid en vertrouwen voor nodig en in je lichaam aanwezig kunnen en durven zijn.

Zonder veiligheid geen vertrouwen en zonder vertrouwen geen veiligheid.

Het lichaam maakt geen onderscheid tussen fysieke onveiligheid en emotionele onveiligheid. Dus om je onveilig te voelen hoef je niet echt in (levens)gevaar te zijn.

Achterna gezeten worden door een groep olifanten kan dezelfde fysieke reactie geven als gepest worden door een groep jongeren uit de buurt. In het Hier en Nu als volwassene een groep jongeren tegenkomen kan dezelfde reactie geven als toen je als kind gepest werd.

Je lichaam kent geen tijd en ruimte. Daarmee wil ik zeggen dat als je praat over een (traumatische) gebeurtenis uit jouw verleden of je komt in het Hier en Nu in een situatie die jouw brein herkent als zijnde “onveilig” dat jouw lichaam hetzelfde ervaart in het Hier en Nu als toen je deze ervaring had in het verleden. Jouw lichaam ervaart dus wederom hetzelfde als wat je toen allemaal gevoeld hebt, zoals angst, onveiligheid, paniek met als lichamelijke gevolgen onder andere hyperalertheid, verkramping, misselijkheid, je adem inhouden of juist heel snel ademen, niet kunnen praten of juist gaan geen controle over je spraak, gevoel te willen vluchten of vechten, zweten, hartkloppingen, niet kunnen bewegen of “uitval” van lichaamsdelen (bijvoorbeeld door je knie zakken), dissociatie (je lichaam (deels) niet meer kunnen voelen).

Wat te doen als je je zo voelt?

Volg dan de EHBO: Eerste Hulp bij Onrust / Overprikkeling is ook heel geschikt bij angst, stress, paniek en dissociatie. Deze kun je vinden onder A-Z.

Als je het trauma herbeleeft in een emotioneel onveilige situatie of met iemand erover praat die niet weet wat hij moet doen als je fysiek het trauma herbeleeft kun je jezelf hertraumatiseren. Vertrouw daarom altijd je gevoel en je intuïtie en de reactie van je lichaam om te bepalen of iemand veilig is. Twijfel je? Dan is je lichaam altijd leidend.

Wat ook heel belangrijk is om je te beseffen is dat je een gezond volwassen deel hebt en de delen uit je (traumatische) verleden. Zie ze als liefdevolle beschermers. Als je denkt aan een opmerking van iemand die je vroeger pestte dat je dan vanuit je volwassen deel in het Hier en Nu niet goed begrijpt waarom je daar vroeger zo “heftig” op reageerde. Met als gevolg dat je jezelf niet de liefdevolle aandacht, compassie geeft die je nu nodig hebt om te kunnen helen. Je hoeft niet eens te begrijpen waarom je lichaam zo reageert en waarom je voelt wat je voelt. Trauma kan bovendien ook in je systeem opgeslagen zijn door iets wat je hebt meegemaakt in een vorig leven of wat is doorgegeven door je (voor)ouders. Dan voel je vaak een onverklaarbaar verdriet dat kan voelen als niet van jou zijnde.

Soorten trauma

Trauma is dus een wond, zoals je een fysieke wond kan hebben is dit een psychische wond. Om het soort trauma te bepalen:

De aard en de oorzaak : wat is er gebeurd en hoe is het gebeurd?
Hoe vaak is iets gebeurd?
Wanneer is het gebeurd? In je kindertijd of was je volwassen?

Er zijn verschillende soorten trauma: Naast ‘enkelvoudig’ trauma (een éénmalige traumatische gebeurtenis) kun je ook meervoudig en complex trauma hebben. Complex trauma ontstaat vaak al in je jeugd.

Trauma kan al ontstaan in de baarmoeder. Bijvoorbeeld als een moeder al een miskraam heeft gehad kan het zijn dat ze de eerste drie maanden weinig durft te hechten aan haar kindje. Dit noemen ze een ‘koude baarmoeder’. Dit kan al bepaalde patronen en overtuigingen geven en ervoor zorgen dat je met een bepaald karakterstructuur*, een masker, door het leven gaat. Zo kan iedere fase in je jeugd een blijvende invloed op je hebben. Ik kan je helpen om dit inzichtelijk te krijgen en hoe je dit ‘masker’ kan afdoen. *De termen karakterstructuur en masker in deze context heb ik uit het boek “De maskermaker” van Wibe Veenbaas.

Lichamelijke klachten:

Chronische pijn, psychosomatische klachten, onverklaarbare lichamelijke klachten (SOLK) zijn holistisch verklaarbaar als klachten die zijn ontstaan door het onvoldoende verwerken van gebeurtenissen (trauma) en bijbehorende emoties, gedachten en energie. Je lichaam fluistert eerst met lichte klachten om te zeggen dat je teveel doet, meer rust nodig hebt of verdriet te doorvoelen hebt. Luister je niet en ga je maar door, omdat je niet kan of niet wilt luisteren, dan worden je klachten steeds erger en erger. Je lichaam schreeuwt totdat je luistert en maakt je uiteindelijk immobiel. Dit is iets wat heel veel gebeurt, omdat bij veel mensen het contact met hun lichaam en wat hun lichaam hen vertelt op de achtergrond is geraakt. Voordat je het weet heb je last van chronische nek-, rug- en/of schouderklachten bijvoorbeeld. Het behandelen van trauma en loslaten van emoties hebben mijn pijnklachten verminderd. Ook hierbij kan ik je begeleiden.

Overspannen en burnout:

Ook hieraan ligt stelselmatig over je eigen grenzen heengaan ten grondslag. Je lichaam trapt uiteindelijk op de rem en zorgt letterlijk voor stilstand. Je harde schijf, je geheugen zit vol en er kan dan niks meer bij. Zelfs de meest simpele dingen lukken dan niet meer. Ook hierbij kan ik je begeleiden.

Belangrijke misverstanden over trauma:

Trauma kan al ontstaan door iets “kleins”. Een blik van een docent, een vernederende opmerking toen je nog jong was. Dat er niemand voor je was als je als baby huilde. Het hoeven niet grote gebeurtenissen te zijn.
Zo erg is het niet want anderen hebben “ergere” dingen meegemaakt dus wat ik heb is geen trauma. Dat heb je jezelf vaak verteld uit zelfbescherming omdat de pijn van het beseffen dat het wel degelijk erg is dat je dit hebt meegemaakt, te heftig is. Trauma is trauma.
Je bent niet sterk als je trauma hebt. Dit is absoluut NIET waar en gaat me aan het hart. Mensen die traumatische situaties, vaak langdurig, hebben overleefd zijn juist ontzettend krachtig! Weet dus ook dat je al die pijn kunt voelen, steeds een laagje dieper, en dat je het aankan, omdat je supersterk bent! Zoek zo nodig hulp en professionele begeleiding bij iemand bij wie je je goed voelt.
PTSS komt alleen voor bij militairen is ook een grote en belangrijke misvatting. PTSS betekent posttraumatische stressstoornis. Wat niet meer en niet minder betekent dan dat jouw lichaam is blijven staan in de overlevingsstand waarin het kwam te staan toen je de gebeurtenis meemaakte. Dit kan ook ontstaan bij een ingrijpende éénmalige traumatische ervaring. Je lichaam blijft alarm slaan en komt niet echt meer tot rust.
Je moet erge nachtmerries hebben waarin je de situatie herbeleeft om getraumatiseerd te zijn is ook niet waar.
Je kan al trauma oplopen na 1 nare gebeurtenis bijvoorbeeld een aanranding of een ongeluk. Je hoeft niet meerdere gebeurtenissen meegemaakt te hebben.
Trauma moet iets zijn wat je fysiek hebt meegemaakt. Het kan ook een emotioneel trauma zijn.
Iedereen die bijvoorbeeld verkracht is heeft een trauma is ook niet waar. Als je na deze nare gebeurtenis iemand om je heen hebt gehad waar je je verhaal mee kon delen hoeft het geen traumasporen achter te laten. Het gaat erom dat je je begrepen, gehoord en gezien hebt gevoeld door één of meerdere liefdevolle mensen.
Je moet het zelf hebben meegemaakt is ook een misvatting om meerdere redenen. Je kan iets hebben gezien en het zelf niet hebben ondergaan. Je voorouders kunnen oorlog hebben meegemaakt en de overtuigingen/patronen doorgegeven hebben die met hun (onverwerkte) traumatische ervaring horen (intergenerationeel trauma).
Je bewust zijn van het feit dat je slachtoffer bent is niet hetzelfde als je identificeren als slachtoffer. Dat noem je slachtofferschap. Ja, je bent slachtoffer en je kunt ervoor kiezen om jezelf te zien als overlever. Dan neem je je kracht terug. Je kunt je hele leven blijven zeggen dat je door de dader(s), vaak je ouders, bent zoals je bent, maar dan neem je geen verantwoordelijkheid voor jouw leven en blijf je in dezelfde loep zitten van dingen die jou overkomen.
Woede is iets waar je voor kiest / controle over hebt. Bijna alle kinderen die zich om wat voor reden dan ook onveilig hebben gevoeld vroeger voelden zich machteloos. Je kon letterlijk en figuurlijk niet op tegen je ouders, kon niet vluchten. Kortom je was toen machteloos. Dat heeft zich bij velen omgezet in woede. Je voelt je dan soms (ineens) een vulkaan die kan uitbarsten of een draak dat vuur wilt spuwen. Dat is je bescherming bij een trigger.
Rouw hoort alleen als iemand is overleden. Je mag rouwen om je jeugd, om je fysieke klachten, om wat je hebt meegemaakt en wat jou is overkomen in het verleden of misschien nog steeds overkomt. Dat kan heel helend zijn. Gun jezelf de tijd en ruimte om te rouwen.
Ieder type therapeut (traumatherapeut, psycholoog, psychotherapeut etcetera) is goed. Kijk en voel goed of iemand bij je past en of je je gehoord, gezien en begrepen voelt door diegene. Je kunt altijd na de eerste sessie zeggen dat je geen match voelt en iemand eerst vragen om een kennismakingsgesprek door te (video)bellen. Dat kan ook bij mij.

Tot slot:

Het is belangrijk om het jezelf te gunnen om te helen en niet te accepteren dat je met een getraumatiseerd systeem door het leven gaat. Daar is echt wat aan te doen! Tips: “Your body keeps the score” zo heet het boek van traumadeskundige Bessel van der Kolk. In het Nederlands heet het “Trauma sporen”. Je lichaam draagt de traumasporen mee tot op celniveau. “Wanneer je lichaam NEE zegt” van traumadeskundige Gabor Maté gaat over het effect van trauma op je lichaam. Jan Bommerez is ook een traumadeskundige en zegt dat er trauma zit onder bijna alles wat chronisch is. Zo ervaar ik het ook. Zijn online training “Jeugdtrauma” is een aanrader en helpt je lichaam terug te komen in de “leefstand” ipv de “overlevingsstand”. Je zenuwstelsel komt dan weer tot rust.

Zit je nog steeds in een situatie waarin je je onveilig voelt of zelfs vreest voor je leven, neem dan alsjeblieft iemand in vertrouwen die goed en veilig voelt voor jou. Of bel iemand, desnoods anoniem, om je verhaal te doen. Je kan altijd aankloppen bij je huisarts of een vertrouwenspersoon.